چند نکته در مورد ریتالین و دوپینگ با آن

چند نکته در مورد ریتالین و دوپینگ با آن

چند نکته در مورد ریتالین و دوپینگ با آن 150 150 امیرمحمد قربانی
۴٫۶ (۹۲%) ۱۰ votes

بسته‌ی قرص را در دست می‌گیری. قرص سفید کوچک را در میاوری. به آن نگاه می‌کنی و به امتحانت فکر می‌کنی. به این که از بقیه عقب‌تر هستی. به این که نمی‌توانی به اندازه‌ی دوستانت درس بخوانی. به این که آن‌ها قبول می‌شوند و تو درجا خواهی زد.

چشمانت را می‌بندی. تصمیم‌ات را می‌گیری. به سرعت دستت را به سمت دهانت می‌آوری و قرص را می‌خوری و جرعه‌ای کوچک از آب، آن را همراهی می‌کند.

قرص سفید با آن خط در وسطش که می‌گوید می‌توانی مرا نصف کنی، در دستگاه گوارش تو کوچک و کوچک‌تر می‌شود. تا آن‌جا که دیگر نمی‌شود آن را نصف کرد. تا آن‌جا که دیگر نمی‌توان آن را دید. تا آن‌جا که به ذرات سازنده‌اش تجزیه می‌شود.

ذراتی که اسم شناسنامه‌ای آن‌ها متیل فنیدات (Methylphenidate) است؛ اما در خانه ریتالین – Ritalin – صدایشان می‌کنند.

ریتالین یا متیل فنیدات

دارو وارد جریان خون تو می‌شود. قلب تو، با تپیدنش، آن را به سمت مغزت می‌راند. به مغز می‌رسد و از سدی که سلول‌های مویرگ‌های مغزت فراهم کرده‌اند، رد می‌شود. سدی که این سلول‌ها، دست‌ به دست هم داده و همدیگر را محکم در آغوش گرفته تا چیزی از بین آن‌ها رد نشود و هر زباله‌ای به مغز تو نرسد. سدی که نامش سد خونی-مغزی است.

این سلول‌ها برای مغز، بیشتر از من و تو، احترام می‌گذارند. من و تویی که با دیدن هر برنامه‌ای و شنیدن هر صحبتی و خواندن هر مطلبی، تعداد زیادی از این زباله‌ها را به داخل مغزمان پرت می‌کنیم.

ریتالین وارد می‌شود. به سراغ نورون‌ها – سلول‌های عصبی ما – می‌رود و حرف زدن آن‌ها با همدیگر را تغییر می‌دهد.

من و شما از طریق واژه‌ها صحبت می‌کنیم. سلول‌های عصبی‌مان از طریق مولکول‌ها. دوپامین و سروتونین و اپی‌نفرین و نوراِپی‌نفرین و استیل‌کولین و گلوتامات از جمله‌ی این مولکول‌ها هستند.

ریتالین روی دوپامین و نوراِپی‌نفرین اثر می‌گذارد. باعث می‌شود که نورون‌هایی که از این دو مولکول برای صحبت استفاده می‌کنند، وراج شده و بیشتر صحبت کنند.

پس در برخی از بیماری‌ها که این مسیر مشکل دارد، از ریتالین می‌توانیم استفاده بکنیم.

یکی از استفاده‌های اصلی آن، در بیش‌فعالی (نه پیش‌فعالی) است. افراد بیش‌فعال، همان‌گونه که از اسم کامل بیماری  Attention Deficit Hyperactivity Disorder یا ADHD مشخص است، اختلال در تمرکز دارند (البته دقیق‌تر بخواهم بگویم، اختلال در توجه دارند که متعاقبا اختلال در تمرکز را به وجود می‌آورد. تمرکز، تداومِ توجه است).

ریتالین می‌تواند به آن‌ها کمک بکند. گفته می‌شود که ریتالین با تغییر در میزان دوپامین و نوراپی‌نفرین، می‌تواند به افراد بیش‌فعال کمک بکند.

توضیح اضافه: در نظر داشته باشید که با این که در فارسی به اسم بیش‌فعالی می‌شناسیمش، اما این نام، گمراه‌کننده است. فرد ممکن است فعالیت زیاد نداشته و فقط اختلال در تمرکز داشته باشد. هم‌چنین، نشانه‌های بیش‌فعالی معمولا با افزایش سن کم‌تر می‌شود؛ اما ممکن است اختلال توجه و تمرکز، تا سنین بزرگسالی هم ادامه پیدا کند.

در مورد ریتالین، مثل تعداد زیادی از داروهای دیگر، ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود و ادامه می‌یابد. ادامه‌ای که جنجال‌برانگیز شد و بحث‌های زیادی را راه انداخت. کل ماجرا با چند سوال شروع شد:

اگر ریتالین به فرد کم‌تمرکز می‌تواند کمک کند که متمرکز شوند و کارهایش را انجام بدهند؛ من اگر آن را بخورم، تمرکزم از حالت عادی بیشتر شده و می‌توانم بازدهی بالاتری داشته باشم؟ منطقی است دیگر، نیست؟ اگر آن‌ها دوپامین و نور اپی‌نفرین بیشتری نیاز دارند، من که این‌ها را به اندازه‌ی کافی دارم، اگر زیادترشان بکنم، تمرکزم بیشتر نمی‌شود؟ تازه می‌گویند خوابت را هم کمتر می‌کند؛ برای من که می‌خواهم کار بیشتری انجام دهم عالی است، نه؟ بهترین قسمتش این است که سرخوشی هم دارد.

جواب مهم نبود. حتی منتظر جواب نماندیم.

شروع کردیم به خوردن ریتالین. کنکوری‌ها ریتالین خوردند. کسانی که امتحان کارشناسی ارشد داشتند، ریتالین خوردند، کسانی که امتحان دکترا داشتند، ریتالین خوردند. شب‌های امتحان‌های دبیرستان ریتالین خوردند. شب‌های امتحان‌های دانشگاه ریتالین خوردند. برای امتحان رزیدنتی که ریتالین خوردن را به حد انفجار رساندند (تا ۳۶ عدد در روز شنیده‌ام. عده‌ای هم، اسنیف هم می‌کنند. دیگر خوردن برایشان پاسخگو نیست).

فکر کردن به این که پاسخ پرسش‌های بالا مثبت است، آن‌قدر قشنگ بود که کسی دلش نمی‌خواست به دنبال جواب واقعی برود.

اما جواب واقعی چیست؟ ریتالین واقعا باعث تقویت تمرکز در افرادِ بدون بیش‌فعالی می‌شود؟ ریتالین بازدهی مرا زیاد می‌کند؟ ریتالین کمک می‌کند بیشتر درس بخوانم؟

۱. ما حتی هنوز شواهد کافی نداریم که بتوانیم بگوییم مقدار (نه وجود اثر) اثر ریتالین بر روی افراد بیش‌فعال چقدر است و آیا به عوارضش می‌ارزد.

 طبق متا آنالیزی که Cochrane انجام داده است (+)، به علت این که آزمایش‌های بالینی بر روی بچه‌ها محدودیت‌هایی دارد، ما به Clinical Trial یا کارآزمایی‌های بالینی بیشتری نیاز داریم تا بتوانیم اثرات ریتالین را بسنجیم و تصمیم بگیریم که با توجه به عوارض جانبی دارو، به صورت کلی آیا این دارو می‌ارزد یا نه.

البته گزارش‌های فعلی نشان می‌دهند که دادن ریتالین به بچه‌ها، می‌تواند منجر به گزارش بهبود رفتار و علائم از طرف مدرسه و پدر و مادر شود (لزوما برای همه‌ی بچه‌ها این‌گونه نمی‌شود).

پس در حالت فعلی، بر اساس پاسخ شخصی کودک یا بزرگسال، پزشک تصمیم می‌گیرد که دارو را ادامه بدهد یا خیر.

۲. ریتالین اثر افزایش تمرکز بر افراد طبیعی ندارد.

تحقیقی (+) که چند سال پیش انجام شد، نشان داد که ریتالین اثرش را هنگامی می‌گذارد که یک مشکل مثل بیش‌فعالی وجود داشته باشد، نه این که فرد از این لحاظ طبیعی باشد.

کسی که برای امتحانش ریتالین می‌خورد و از لحاظ ADHD مشکلی ندارد، طبق نظر این تحقیق، تغییری در نتایج امتحانی و بهبود علمکرد شناختی نخواهد داشت.

البته این تحقیق صرفا یک شروع است و نیاز است که آزمایش‌های بیشتری انجام شود ولی نتایج فعلی، این‌گونه می‌گوید.

پس، آن فردی که ریتالین می‌خورد و آن فردی که نمی‌خورد، نتیجه‌ی امتحانشان تفاوتی نخواهد داشت؛ مگر این که فرد واقعا اختلال تمرکز داشته باشد. پس استفاده‌ی دوپینگی از ریتالین را نمی‌توان توجیه کرد. اگر نخورید، چیزی از دست نمی‌دهید.

با خوردن آن و اثرات محرک آن، حال خود را بهتر می‌یابید و سرخوش می‌شوید و احتمالا همین دلیل این است که فکر می‌کنید عملکردتان بهتر است. همین را می‌توانیم با کمی قهوه هم ایجاد کنیم (کمی. زیادی بخورید برعکس می‌شود).

یادمان باشد که تمرکز را با روش‌های غیردارویی می‌توان زیاد کرد و نیازی به این روش‌های کاذب – در کسانی که مشکل بیولوژیک ندارند – نیست.

در افرادی که از لحاظ بیولوژیک و زیستی مشکل دارند، با دادن این دارو، می‌خواهیم یک تعادلی را که به هم خورده است، دوباره تصحیح کنیم. این‌جا خاصیت درمانی است، نه خاصیت دوپینگی و سرخوشی.

باز هم می‌گویم که ریتالین قبولی شما را از یک شهر کوچک دور افتاده را به کلان‌شهر تغییر نمی‌دهد و در نتیجه‌ی امتحان شما، معجزه‌ای قرار نیست رخ دهد.

۳. ریتالین وابستگی و اعتیاد دارد.

همان‌طور که در بالا گفتم، متیل فنیدات بر روی دوپامین و نوراپی‌نفرین اثر می‌گذارد. نکته‌ی مهم در مورد دوپامین این است که این مولکول یک واسطه‌ی عصبی با نقشی مهم در سیستم پاداش است. 

سیگار – به واسطه‌ی نیکوتین – بر همین دوپامین اثر می‌گذارد. شبکه‌های اجتماعی بر همین دوپامین اثر می‌گذارند. الکل بر همین دوپامین اثر می‌گذارد.

ریتالین نیز بر دوپامین اثر دارد.

هر چیزی که سیستم پاداش را فعال کند، وابستگی و سپس اعتیاد را به دنبال خواهد داشت. قسمت دردناک ماجرا این‌جاست که در کسانی که ریتالین را برای بهبود عملکرد، افزایش تمرکز، باهوش شدن یا هر چیزی که خودشان اسمش را می‌گذارند می‌خورند، این اعتیاد بیشتر اتفاق می‌افتد.

دلیلش این است که این افراد در سیستم دوپامینی خود – برخلاف بیش‌فعال‌ها – اختلالی ندارند. هنگامی که ریتالین می‌خورند، دوپامین اضافه در دسترس است. درست مانند سیگار، الکل و شبکه‌های اجتماعی دوپامین بیشتری به مراکز پاداش می‌رسد و در نتیجه، وابستگی و اعتیاد شکل می‌گیرد (اینستاگرام هم دوپامین را بالا می‌برد، برای همین گشت و گذار در آن حال می‌دهد).

۴. نکته‌ی پایانی کوچکی برای مادرها و پدرها: حواس‌تان به غذای کودک در هنگام درمان با ریتالین باشد.

یکی از عوارض شایع دارو، بی‌اشتهایی هست و در مدتی که دارو در بدن فرزندتان است،‌ ممکن است اظهار گرسنگی نکند. در نظر داشته باشید که نیمه عمر دارو در حدود ۴ ساعت است. پس در طول مدت وجود دارو در بدن، حتی با وجود این که کودک نگوید گرسنه است، به او مواد قندی برسانید.

البته این قضیه‌ مختص به کودکان نیست و بزرگسالانی هم که ریتالین مصرف می‌کنند، باید حواسشان به غذا خوردن باشد.

نخوردن طولانی مدت غذا، ممکن است که منجر به افتادن قند خون کودک شده ولی کودک به علت نداشتن اشتها، غذا نخواهد خورد. همین قند خون پایین، خود منجر به اختلال تمرکز خواهد شد و در نتیجه اثر دارو، در سطح مورد انتظار نخواهد بود.

پس در این مدت زمان اثر دارو، به فرزندان خود میان‌وعده‌هایی مانند موز، انجیر، کشمش، بستنی، آجیل و … بدهید.

هم‌چنین، چون این دارو بی‌اشتهایی می‌آورد، بهتر است که دارو را بعد از وعده‌های غذایی بخورد و نه قبل از آن تا در رشد او اختلالی به وجود نیاید.

۳ دیدگاه